Obszar Latoszyna-Zdroju położony jest w strefie kontaktu Zapadliska Przedkarpackiego i Karpat Zewnętrznych, co decyduje o wyjątkowo złożonej budowie geologicznej tego terenu. Występują tu zarówno młode osady czwartorzędowe związane z działalnością rzeki Wisłoki, jak i znacznie starsze utwory miocenu, kredy oraz paleogenu związane z procesami tektonicznymi formującymi Karpaty.
Osady czwartorzędowe
Najmłodszą część profilu geologicznego stanowią utwory czwartorzędowe, których miąższość w obrębie doliny Wisłoki przekracza miejscami 20 metrów. Dominują tu piaski, żwiry oraz otoczaki pochodzenia fluwioglacjalnego i rzecznego. Są to osady zdeponowane przez wody roztopowe oraz dawną działalność Wisłoki podczas kolejnych etapów rozwoju doliny rzecznej.
W rejonie otworu badawczego W-1 rozpoznano m.in. piaski gliniaste, piaski z otoczakami oraz żwiry. Utwory te tworzą wyższą terasę piaszczystą Wisłoki, charakterystyczną dla tej części Kotliny Sandomierskiej.
Na południe od doliny pojawiają się lessy i gliny lessowe, które budują strome skarpy oraz parowy. Osady lessowe są efektem akumulacji pyłów transportowanych przez wiatr w okresach chłodnego klimatu plejstoceńskiego. Obecnie tereny te często porastają lasy liściaste, a sama rzeźba terenu wyróżnia się znacznym nachyleniem stoków.
Utwory miocenu
Pod osadami czwartorzędowymi zalegają utwory miocenu związane z dawnym morzem mioceńskim, które obejmowało znaczną część dzisiejszego Zapadliska Przedkarpackiego.
W północnej części analizowanego obszaru występują utwory miocenu autochtonicznego reprezentowane przez iły, mułowce oraz wkładki piasków i piaskowców zaliczanych do warstw przeworskich i jarosławskich. Skały te zalegają stosunkowo spokojnie, z niewielkimi upadami warstw nieprzekraczającymi kilku stopni.
Znacznie bardziej skomplikowaną budowę wykazują utwory miocenu paraautochtonicznego, określane jako seria zgłobnicka. W jej skład wchodzą iłowce, mułowce, piaskowce oraz charakterystyczna seria gipsowa zbudowana z naprzemianległych warstw gipsów włóknistych, iłołupków i drobnoziarnistych piaskowców.
Utwory te zostały silnie zaburzone tektonicznie podczas nasuwania Karpat na przedpole. W rejonie czoła nasunięcia karpackiego upady warstw osiągają około 38°, a lokalnie mogą być jeszcze większe. Świadczy to o intensywnych procesach deformacyjnych związanych z alpejskimi ruchami górotwórczymi.
Flisz karpacki
Południowa część obszaru należy już do jednostek fliszu karpackiego wieku kredowego i paleogeńskiego. Występują tu przede wszystkim warstwy krośnieńskie reprezentowane przez cienkoławicowe piaskowce i łupki, a także margle frydeckie oraz margle fukoidowe.
Flisz karpacki powstał jako seria osadów morskich odkładanych w głębokim zbiorniku oceanicznym przed wypiętrzeniem Karpat. W trakcie orogenezy alpejskiej utwory te zostały sfałdowane i nasunięte ku północy na osady mioceńskie.
Granica nasunięcia karpackiego przebiega na południe od otworu W-1 oraz studni K-1. Skały fliszowe zapadają tutaj przeważnie ku południowi pod kątem kilkudziesięciu stopni, co dobrze odzwierciedla złożoną tektonikę strefy karpackiej.
Geologia a charakter uzdrowiska
Zróżnicowana budowa geologiczna okolic Latoszyna-Zdroju ma bezpośredni wpływ na lokalne warunki hydrogeologiczne oraz występowanie wód mineralnych. Kontakt różnych typów skał, obecność uskoków i deformacji tektonicznych oraz wielowarstwowa budowa podłoża sprzyjają migracji i mineralizacji wód podziemnych.
To właśnie wielomilionowa historia geologiczna regionu stworzyła warunki, dzięki którym Latoszyn-Zdrój stał się miejscem o unikalnych walorach przyrodniczych i uzdrowiskowych.
