Wody mineralne występujące w Latoszynie powstały w wyniku naturalnych procesów geologicznych zachodzących na styku Karpat i zapadliska przedkarpackiego. Ich obecność jest ściśle związana z warstwami skał zawierających gipsy (siarczany wapnia) oraz drobnoziarniste piaskowce, które uległy silnemu sfałdowaniu podczas ruchów górotwórczych Karpat.
W miejscach, gdzie zdeformowane warstwy gipsowe mają kontakt z sąsiednimi skałami nasyconymi wodą słodką, tworzą się warunki sprzyjające powstawaniu wód mineralnych. Woda, krążąc w tych skałach, stopniowo rozpuszcza zawarte w nich składniki mineralne, dzięki czemu nabiera charakterystycznego składu siarczanowo-wapniowego i siarczkowego.
Ze względu na skomplikowaną budowę geologiczną, poziom tych wód nie jest ciągły i występuje tylko lokalnie. Potwierdzają to wykonane odwierty badawcze – w Latoszynie woda mineralna została uchwycona w jednym z nich, na niewielkiej głębokości około 10 metrów.
[legenda: 7-10 – otwory badawcze odwiercone w 1955 r., Z-1 – źródło wody mineralnej przy potoku w Podgrodziu, Kr-1 – istniejąca studnia kręgowa z wodą mineralną, W-1 – dokumentowany otwór z wodą mineralną, W-1a, W-2 – poszukiwawcze otwory]
Badania wieku tej wody wskazują, że pochodzi ona z opadów, które zasiliły system około kilkadziesiąt lat temu. Oznacza to, że obszary zasilania znajdują się stosunkowo blisko i są bezpośrednio powiązane z lokalnymi warunkami przyrodniczymi, w tym z rzeźbą terenu i siecią cieków wodnych.
Geneza wód mineralnych w Latoszynie
Geneza wód mineralnych w Latoszynie sięga czasów, gdy południowa Polska wyglądała zupełnie inaczej niż dziś. Około 18 milionów lat temu obszar dzisiejszego zapadliska przedkarpackiego był częścią rozległego morza śródlądowego – morza Paratetydy, które okresowo łączyło się z wielkim oceanem Tetydy.
W ciepłym i suchym klimacie wody tego morza intensywnie parowały, co powodowało stopniowe zagęszczanie się soli mineralnych i ich osadzanie na dnie basenu. W północnej, płytszej części tego morza – w rejonie dzisiejszego Tarnobrzegu – powstawały osady siarczanowo-węglanowe, z których w późniejszych epokach utworzyły się znane złoża siarki. Z kolei w południowej części basenu, bliżej powstających Karpat, odkładały się osady bogate w gips i sól kamienną. To właśnie z tych utworów wywodzi się sól kamienna Wieliczki i Bochni oraz mineralny charakter wód występujących w Swoszowicach, Horyńcu czy właśnie w Latoszynie.
Z czasem morze ustąpiło, a jego dawne osady zostały przykryte młodszymi warstwami skał powstałych podczas wypiętrzania Karpat. Wody podziemne, krążąc przez miliony lat wśród tych skał, rozpuszczały zawarte w nich minerały i stopniowo ulegały mineralizacji. Dzięki temu powstały siarczanowo-wapniowe wody siarczkowe Latoszyna, których właściwości lecznicze są bezpośrednim dziedzictwem dawnego morza Paratetydy i długiej historii geologicznej tego regionu.