Obszar uzdrowiska charakteryzuje się złożoną budową hydrogeologiczną, wynikającą z nakładania się utworów czwartorzędowych i trzeciorzędowych oraz obecności zaburzeń tektonicznych związanych z nasunięciem karpackim. To właśnie te warunki geologiczne stworzyły podstawy do występowania unikalnych wód leczniczych, które od wieków stanowią wyróżnik miejscowości.
Wody podziemne w utworach czwartorzędowych
W obrębie osadów czwartorzędowych występują lokalne, nieciągłe poziomy wodonośne o zwierciadle najczęściej swobodnym, rzadziej napiętym. Wody te gromadzą się głównie w dolnych partiach utworów piaszczysto-żwirowych, natomiast naturalną barierę izolującą stanowi strop iłów mioceńskich. Układ ten powoduje, że wody czwartorzędowe mają ograniczony zasięg i są silnie uzależnione od lokalnych warunków geologicznych oraz infiltracji opadów atmosferycznych.
Wody lecznicze w utworach trzeciorzędowych
Największe znaczenie dla obszaru uzdrowiskowego mają wody mineralne związane z utworami trzeciorzędowymi – przede wszystkim warstwami chodenickimi wieku mioceńskiego. Są to wody siarczanowo-wapniowe, siarczkowe, których geneza związana jest z obecnością gipsów włóknistych i krystalicznych występujących w obrębie serii łupkowo-piaskowcowej.
Warstwy chodenickie w rejonie Latoszyna i Podgrodzia zostały silnie sfałdowane podczas procesów tektonicznych związanych z Karpatami. W efekcie poziomy wodonośne mają charakter nieciągły, a występowanie wód mineralnych ogranicza się do miejsc, gdzie zaburzone tektonicznie utwory gipsowe pozostają w kontakcie hydraulicznym z wodami słodkimi utworów czwartorzędowych lub fliszowych.
Badania hydrogeologiczne wykazały, że spośród wykonanych otworów poszukiwawczych jedynie otwór W-1 ujawnił obecność wód leczniczych. Woda została nawiercona na głębokości około 10 m, w obrębie gipsów włóknistych i drobnoziarnistych piaskowców z przewarstwieniami iłołupków. Analizy izotopowe wykonane metodą trytową wskazały średni wiek tych wód na około 90 lat, co świadczy o stosunkowo blisko położonych obszarach zasilania.
Charakterystyka ujęcia W-1
Podstawowym ujęciem wód leczniczych w Latoszyn jest otwór W-1, wykonany w latach 1970–1973. Ujęcie eksploatuje wody z utworów mioceńskich warstw chodenickich. Pierwotnie zasoby eksploatacyjne określono na poziomie 0,87 m³/h przy depresji 11 m. Po rekonstrukcji otworu przeprowadzonej w 1998 r., obejmującej wymianę kolumny filtrowej i odtworzenie parametrów technicznych, wydajność wzrosła do 1,3 m³/h przy depresji 7 m.
Woda ujmowana otworem W-1 została sklasyfikowana jako woda lecznicza typu siarczanowo-wapniowego, siarczkowego, o mineralizacji około 0,25–0,28%. Badania fizykochemiczne i mikrobiologiczne potwierdziły jej wysoką jakość oraz przydatność do zastosowań leczniczych i balneologicznych.
Eksploatacja ujęcia prowadzona jest w sposób kontrolowany, z wykorzystaniem pompy głębinowej oraz stałego monitoringu parametrów hydrogeologicznych, takich jak wydajność, poziom zwierciadła wody, temperatura czy wielkość poboru. Wokół otworu wyznaczono strefę ochrony bezpośredniej, zabezpieczającą ujęcie przed wpływem czynników zewnętrznych.
Pozostałe ujęcia i wystąpienia wód mineralnych
Historyczne znaczenie dla rozwoju uzdrowiska miała studnia kręgowa Kr-1, z której korzystał dawny zakład kąpielowy funkcjonujący od XIX wieku. Ujmowano z niej wody siarczanowo-wapniowe, siarczkowe o wydajności około 0,4 m³/h. Obecnie studnia pozostaje zasypana, jednak potencjalnie mogłaby zostać odtworzona jako ujęcie pomocnicze lub awaryjne.
W rejonie Podgrodzie występuje również źródło Z-1 o charakterze słabo zmineralizowanych wód wodorowęglanowo-siarczanowo-wapniowych. Jego średnia wydajność wynosi około 0,32 m³/h.
Dodatkowym zabezpieczeniem eksploatacji jest studnia awaryjna O-1, zatwierdzona decyzją Marszałka Województwa Podkarpackiego w 2019 r. Ujęcie to charakteryzuje się wydajnością 1,1 m³/h i ujmuje wodę typu siarczanowo-wapniowego o mineralizacji około 0,33%.
Znaczenie hydrogeologiczne obszaru
Warunki hydrogeologiczne Latoszyn wskazują na występowanie lokalnego, cennego systemu wód leczniczych, którego funkcjonowanie jest ściśle związane z budową geologiczną strefy kontaktu zapadliska przedkarpackiego i Karpat. Obecność siarczkowych wód mineralnych o stabilnym składzie chemicznym, potwierdzona wieloletnimi badaniami, stanowi podstawę funkcjonowania i dalszego rozwoju uzdrowiska.
[legenda: 7-10 – otwory badawcze odwiercone w 1955 r., Z-1 – źródło wody mineralnej przy potoku w Podgrodziu, Kr-1 – istniejąca studnia kręgowa z wodą mineralną, W-1 – dokumentowany otwór z wodą mineralną, W-1a, W-2 – poszukiwawcze otwory]